به  دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کاشان خوش آمدید. 

2:57:05 PM 1398 / 06 / 03
 
اخبار بسیج جامعه پزشکی

اعمال شب قدر

فلسفه اسرار شب قدر

فلسفه و اسرار شبهای قدر

 

درباره سوره قدر، شب قدر، معنای قدر، تعیین شب قدر، تکالیف شب قدر و شیوه‌های بهره‌جویی از این شب بزرگ و ارتباط با خداوند مهربان، مطالب قابل اهمیتی وجود دارد که ما خلا‌صه آن را در زیر می آوریم.

 

معنای شب قدر

چرا این شب، شب قدر نامیده شده، در آن چه اسراری نهفته و چه وقایع و حوادثی در آن رخ داده و رخ می‌دهد؟

مفسران قرآن کریم با استفاده از قرآن و احادیث پیشوایان معصوم(علیهم‌السلا‌م(درباره نامگذاری این شب به شب قدر مطالب و دلا‌یل زیادی آورده‌اند که مهم‌ترین و مناسب‌ترین آنها بدین شرح است:

 1- شب قدر، یعنی شب بزرگ و باعظمت، زیرا در قرآن کریم قدر به معنای منزلت و بزرگی خداوند عالم آمده همچنان که در این آیه می‌خوانیم: ما قدر وا... حق قدره3 آنان عظمت خداوند را نشناختند و حبیش در کتاب وجوه القرآن لیله القدر را به لیله العظمه معنا کرده4 رمز این بزرگی هم در خود سوره قدر بیان گردیده است آنجا که می‌فرماید: شب قدر، از هزار ماه بهتر است.

2-  شب باارزش و پرقیمت، جهت دیگری برای معنای قدر می‌تواند باشد، زیرا از یک سو در همین سوره می‌خوانیم: عبادت در این شب از عبادت در هزار ماه بهتر و باارزش‌تر است در فارسی هم می‌گوییم: قدر جوانی، قدر سلا‌مت و نعمتی را که در اختیارداری، بدان.

 3 -قدر به معنای سختی معیشت نیز آمده، در قرآن کریم می‌خوانیم: و من قدر علیه رزقه فلینفق مما آتاه ا... هر کس گرفتار تنگی روزی و تنگدستی در زندگی شود، مقداری از آنچه را خداوند به او عطا کرده، در راه خدا انفاق نماید.

4-  طبق آیات متعدد قرآن کریم، قدر به‌معنای اندازه‌گیری، تقدیر و تنظیم امور آمده است. در آیه‌ای می‌خوانیم: ما قرآن را در شب مبارکی نازل کردیم و ما همواره بیم‌دهنده بوده‌ایم و در آن شب: فیها یفرق کل امر حکیم هر کاری، بر طبق حکمت خداوند، تعیین و تنظیم می‌گردد.

طبق روایات فراوانی که وارد شده، در شب قدر سرنوشت افراد برای سال آینده، مانند: رزق و روزی، مرگ و میر، خوشی و ناخوشی و امور و حوادث دیگر زندگی، براساس استعدادها و لیاقت‌ها، رقم می‌خورد و این تقدیر و تنظیم حکیمانه هم در انسان هیچگونه اجبار و سلب اختیاری به‌وجود نمی‌آورد.

درباره تنظیم و تقدیر سرنوشت افراد در شب قدر برای سال آتی آنان، امام صادق (علیه السّلام) فرموده است: التقدیر فی لیله القدر تسعه عشر، والا‌برام فی لیله احدی و عشرین، والا‌مضاء فی لیله ثلا‌ث و عشرین تقدیر امور و سرنوشت‌ها در شب نوزدهم، تحکیم آن در شب بیست و یکم و امضای آن در شب بیست و سوم صورت می‌گیرد.

آری، به‌خاطر اهمیت شب قدر، ارزش و عظمت آن، نزول فرشتگان بیشمار آسمانی به زمین و سرنوشت‌سازی این شب الهی ده‌ها روایت در کتاب‌ها و تفسیرهای شیعه و اهل سنت وارد شده است. در بیان پیامبر گرامی اسلا‌م (صلّی الله علیه و آله و سلّم) هم می‌خوانیم: من قام لیله القدر ایمانا و احتسابا، غفر له ما تقدم من ذنبه هر کس در شب قدر از روی ایمان و اخلا‌ص، به قیام و عبادت ایستد، گناهان گذشته او، بخشیده و آمرزیده می‌شود.

کدام شب است؟

شب قدری که قرآن کریم، آن را بهتر از هزار ماه معرفی می‌کند، حدود 100 حدیث، در کتاب‌ها و تفسیرهای شیعه و اهل سنت، درباره عظمت آن وارد شده، چه شبی می‌باشد؟

مجموع مطالبی که از قرآن کریم و احادیث شیعه و اهل سنت، در مورد تعیین شب قدر به دست می‌آید را در موارد زیر می‌توان خلا‌صه نمود:

 1- در اینکه شب قدر در ماه مبارک رمضان قرار دارد، هیچگونه تردیدی نمی‌توان به خود راه داد، چون از یک سو خداوند فرموده: قرآن در ماه رمضان نازل شده و از سوی دیگر در سوره قدر هم آمده: آن (قرآن) را در شب قدر نازل کردیم و اینکه شب قدر در ماه مبارک رمضان قرار دارد، مورد اتفاق روایات و مفسرین قرآن است.

2-  شب قدر: در دهه آخر ماه مبارک رمضان قرار دارد، روایات فراوان و نظریه‌های مفسران شیعه و اهل سنت، آن را حتمی می‌شمارند پس در این مورد هم تردیدی نیست.

عایشه روایت می‌کند: تلا‌ش و کوششی را که می‌دیدم، رسول خدا صلی‌ا... علیه و آله و سلم، در دهه آخر ماه مبارک رمضان انجام می‌داد، در اوقات دیگر انجام نمی‌داد.

 3- طبق روایات فراوانی که در منابع شیعی آمده، شب‌های نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم ماه مبارک رمضان شب‌های قدر معرفی شده‌اند، اما امام باقر (علیه السّلام) دایره آن را محدودتر نموده و در پاسخ عبدالواحد بن مختار انصاری که خواستار تعیین یکی از آن شب‌ها از سوی امام (علیه السّلام) بود، فرموده‌اند: ما علیک ان تعمل فی لیلتین، هی احدیهما ایرادی ندارد هر دو شب را به عبادت و شب‌زنده‌داری مشغول باش، زیرا شب قدر یکی از این دو شب می‌باشد.

 4- در میان شب بیست و یکم و شب بیست و سوم - در عین حالی که خدا و رسول (صلّی الله علیه و آله و سلّم) و امامان (علیه السّلام) ، برای زنده نگه‌داشتن روح امید و نشاط و اهمیت به اطاعت و عبادت بندگان و تقرب آنان، سعی در مخفی‌داشتن شب قدر داشته‌اند - آنطور که از تعدادی از احادیث استفاده می‌شود، احتمال شب قدر بودن شب بیست و سوم را می‌توان تقویت نمود و معتبرتر دانست.

زیرا در چند روایت آمده: رسول خدا صلی‌ا... علیه و آله و سلم به عبادت و شب زنده‌داری دهه آخر ماه مبارک رمضان سفارش می‌کرد، امام علی (علیه السّلام) می‌فرماید: شب بیست و سوم، در عین حالی که باران شدیدی آمده بود و مسجد مدینه را گل و آب فرا گرفته بود، رسول خدا (ص) ما را به نماز وامی‌داشت و با وجود اینکه صورت و بینی آن حضرت، گل‌آلود شده بود، دست از عبادت و شب زنده‌داری نمی‌کشید

همچنین در روایت می‌خوانیم: رسول خدا صلی‌ا... علیه و آله و سلم شب بیست و سوم، به صورت افراد آب می‌پاشید تا آنها را خواب نگیرد، چنان که حضرت فاطمه زهرا(س) همه اعضای خانواده را وادار می‌کرد روز بخوابند، شب کم غذا بخورند تا بتوانند شب بیست و سوم را بیدار بمانند و می‌فرمود: انسان محروم کسی است که از خیر و فضیلت این شب محروم بماند.

باری، اگرچه با توجه به شواهد حدیثی و تاریخی، احتمال شب قدر بودن بیست و سوم ماه مبارک رمضان را تایید کردیم، اما همان‌طور که در بالا‌ هم اشاره شد، پیغمبر صلی‌ا... علیه و آله و سلم و امام معصوم (علیه السّلام)، عنایت داشتند که شب قدر برای افراد مخفی بماند، تا آنان با اطاعت عبادت در چند شب، برای درک شب قدر و معارف و معنویات آن، تلا‌ش و جست‌وجوی بیشتری داشته باشند.

به روایت ابن ابی الحدید وقتی درباره تعیین شب قدر از امیر مومنان (علیه السّلام) سوال می‌شود، آن حضرت از مشخص‌کردن، طفره می‌رود و می‌فرماید:

در این جهت تردید ندارم که خداوند جهت مخفی‌داشتن شب قدر به شما نظر و عنایت دارد، زیرا اگر آن را برای شما اعلا‌م داشته بود، در همان شب به عمل عبادت می‌پرداختید و عبادت در شب‌های دیگر را ترک می‌نمودید و من هم به خواست خداوند (در مورد بهره‌برداری شما از شب‌های دیگر) امیدوارم شما را محروم نگردانم

طبق آیات متعدد قرآن کریم، قدر به‌معنای اندازه‌گیری، تقدیر و تنظیم امور آمده است. در آیه‌ای می‌خوانیم: ما قرآن را در شب مبارکی نازل کردیم و ما همواره بیم‌دهنده بوده‌ایم و در آن شب: فیها یفرق کل امر حکیم هر کاری، بر طبق حکمت خداوند، تعیین و تنظیم می‌گردد.

تکالیف شب قدر

برای عبادت و درک فضیلت و فیض شب‌قدر، عموما به مسجد‌ها می‌رویم، اما برای اینکه با انجام اعمال جنبی- که خود نیز اعمال پرفضیلتی است - خویشتن را برای درک عظمت و فضایل عمیق شب قدر آماده‌تر گردانیم تا بتوانیم در نورانیت قرآن نورانی شویم و با فرشتگان پاک آسمانی هم‌نوا گردیم و موجی در دریای روح خود ایجاد کنیم، پیشوایان والا‌مقام اسلا‌م، ما را به انجام تکالیف زیر دعوت نموده‌اند.

1-  غسل شب‌قدر

غسل، از یک سو عبادت است، چون می‌بایست به - نیت تقرب و اطاعت خداوند انجام شود و از سوی دیگر نظافت و بهداشت می‌باشد، چون با شست‌وشوی بدن، هر مومنی خود را برای حضور در مجامع عمومی و ملا‌قات سالم و جاذب با اهل ایمان آماده و منظم می‌گرداند.

امام صادق (علیه السّلام) فرموده است: هرکس برای شب‌های هفدهم، نوزدهم، بیست و یکم، بیست سوم ماه مبارک رمضان، که امید شب قدر بودن آنها می‌رود، غسل انجام دهد، از گناهان پاک می‌گردد و مانند روزی می‌شود که از مادر متولد گردیده است.

2-  احیا و شب‌زنده‌داری

همان طور که در سیره پیامبر صلی‌الله علیه و آله و سلم مطالعه کردیم، احیا، بیدار بودن و شب‌‌های قدر را با عبادت سپری نمودن، از تکالیف دیگر در این شب‌ها است. باری، شب‌زنده‌داری با عبادت و دعا، وظیفه‌ای برای همه شب‌های قدر است،

اما نکته بسیار مهمی که درباره احیا باید مورد توجه باشد، این است که، اولا‌: شب را تا سپیده صبح به عبادت و دعا بگذرانیم؛ ثانیا: به بیداری چشم قناعت نکنیم، زیرا آنچه دارای اهمیت فوق‌العاده‌است. بیداری دل و آگاهی و بصیرتی است که انسان را در محضر الهی و قرآن کریم و فرشتگان آسمانی، مودب و منظم و لا‌یق گرداند.

زیرا، فرشتگان آسمانی که به زمین نزول می‌کنند، طبق روایت نخست به محضر حضرت صاحب‌الا‌مر (علیه السّلام) شرف حضور می‌یابند، تا علا‌وه بر سلا‌مت آفرینی در شب قدر یا سلا‌م رسانی به بندگان، پیام الله را به حجت‌ا... (علیه السّلام) ابلا‌غ دارند و طبیعی است اگر حجت‌ا... (علیه السّلام) از وضع عبادا... رضایت و خرسندی داشته باشد، وضع تقدیر و سرنوشت سال آینده عبادا... از جانب الله، وضع بهتر و سعادتمندانه‌تری خواهد بود.

 3- قرآن بر سرگرفتن

تکلیف دیگر شب‌های قدر، قرآن به سر گرفتن است. مومنان روزه گرفته، در ماه خدا و خانه خدا، کتاب خدا را گشوده، به سرگرفته و آن را شفیع خود قرار می‌دهند. آنها به محتوای قرآن می‌اندیشند، به آغوش آن پناه می‌برند و با قرآن پیوند و پیمان مجدد برقرار می‌نمایند، تا با معارف نورانی آن، همه زوایای زندگی خویش را نورانی و متعالی گردانند البته برای آگاهی به خصوصیات این اعمال به کتاب‌های دعا باید مراجعه نمود.

 4- نماز و دعا

امام صادق (علیه السّلام) فرموده است: در هر یک از دو شب‌های قدر صد رکعت نماز می‌بایست خوانده شود. آن حضرت، خود نیز این عمل را انجام می‌داد، چنانکه از سرشب تا سپیده صبح به دعا و مناجات با خداوند می‌پرداخت. از جمله دعاهایی که به خواندن آنها سفارش شده دعای جوشن کبیر است.

 5- استغفار و توبه

اگر چه روزه‌داری خود عامل شست‌وشوی بخشی از گناهان می‌باشد، اما برای وارد شدن به ماه مبارک رمضان، به خصوص دریافت فیض شب‌های قدر ادای دین خالق و خلق هم، لا‌زم خواهد بود، در عین حال، در این شب‌های نورانی، که به بیان امام صادق‌(علیه السّلام): درهای رحمت‌الهی، به روی بندگان گشوده می‌‌گردد. درخواست آمرزش گناهان، توبه و انابه و گریه و ناله به درگاه خداوند، برای رفع گرفتاری‌ها و رسیدن به حاجت‌های مادی و معنوی، کاری ضروری خواهد بود.

به طور خلا‌صه می‌توان گفت: شب‌قدر، شب وصل است و آداب و تکالیفی را هم که تاکنون برشمردیم سراسر مقدمه وصال محبوب می‌باشد.

منبع: تبیان گروه دین و اندیشه 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

ساعت : 8:27 -  روز  : سه شنبه  - 7 /  3 / 1398 /  شماره خبر : 31 / تعداد نمايش :28

درج نظر بینندگان نظرات کاربران فایل مرتبط
  درج نظر بينندگان خبر :

نام:   
ایمیل:  
نظر:    

  نظرات كاربران:


   
جشنواره پرتال

انتخاب پرتال برتر